गाडी र बाइकका शब्दहरूको अर्थ

स्पेसिफिकेसन र शोरुममा देखिने शब्दहरूको सरल अर्थ — सीसी, बीएचपी देखि kWh, ABS र ADAS सम्म।

इन्जिन र क्षमता

सीसी(CC (cubic centimetres)): इन्जिनका सिलिन्डरहरूको कुल आयतन। १२५ सीसीको स्कुटर सानो र किफायती हुन्छ; १,५०० सीसीको कार मझौला। बढी सीसी भए प्रायः बढी पावर तर बढी इन्धन खपत र नेपालमा बढी वार्षिक सवारी कर लाग्छ।
बीएचपी / पीएस / किलोवाट(BHP / PS / kW): पावर नाप्ने एकाइ — इन्जिन वा मोटरले कति छिटो काम गर्न सक्छ। १ किलोवाट = १.३६ पीएस = १.३४ बीएचपी। पेट्रोल र विद्युतीय सवारी सजिलै तुलना गर्न हामी किलोवाट र छेउमा पीएस देखाउँछौं।
टर्क(Torque (Nm)): सवारीलाई अघि बढाउने घुमाउने बल, न्युटन-मिटरमा नापिन्छ। कम गतिमा बढी टर्क भए उकालो चढ्न र भारी बोक्न सजिलो हुन्छ। विद्युतीय मोटरले रोकिएकै अवस्थाबाट पूरा टर्क दिन्छ।
माइलेज(Mileage (km/l)): एक लिटर इन्धनमा चल्ने दूरी। कम्पनीहरूले मानक परीक्षणको अङ्क दिन्छन्; जाम, उकालो वा पछाडि मान्छे राख्दा वास्तविक माइलेज प्रायः कम हुन्छ।
कर्ब तौल(Kerb weight): चलाउन तयार अवस्थाको सवारीको तौल — तेल र प्रायः भरिएको ट्याङ्कीसहित, तर यात्रु र सामान बाहेक। कतिपय ब्रान्डले हल्का “ड्राई तौल” दिन्छन्।
ग्राउन्ड क्लियरेन्स(Ground clearance): सडक र सवारीको मुनिको सबैभन्दा तल्लो भागबीचको दूरी। बढी क्लियरेन्सले खाल्डा, स्पिड ब्रेकर र कच्ची सडकमा मद्दत गर्छ।
ह्विलबेस(Wheelbase): अगाडि र पछाडिका एक्सलबीचको दूरी। लामो ह्विलबेसले प्रायः भित्र बढी ठाउँ र स्थिर यात्रा दिन्छ; छोटोले साँघुरो मोड लिन सजिलो बनाउँछ।

विद्युतीय सवारी

किलोवाट-घण्टा(kWh (battery capacity)): ब्याट्रीले कति ऊर्जा राख्न सक्छ — ईभीको इन्धन ट्याङ्की जस्तै। स्कुटरमा ३ kWh, कारमा ५० kWh जस्ता। बिजुलीको बिलको एकाइ पनि यही हो, त्यसैले पूरा चार्जको खर्च थाहा हुन्छ।
रेन्ज(Range): पूरा चार्जमा ईभी कति टाढा जान सक्छ। ब्रान्डले परीक्षणको अङ्क (WLTP, NEDC, CLTC, IDC) दिन्छन्; बढी गति, एसी, उकालो र जाडोमा वास्तविक रेन्ज कम हुन्छ।
रेन्ज परीक्षण मापदण्ड(WLTP / NEDC / CLTC / IDC): रेन्ज र दक्षता नाप्ने प्रयोगशाला परीक्षण। WLTP (युरोप) बढी यथार्थपरक हुन्छ; NEDC र CLTC (चीन) ले बढी अङ्क देखाउँछन्; IDC भारतको दुईपाङ्ग्रे परीक्षण हो। एउटै परीक्षणका अङ्कमात्र तुलना गर्नुहोस्।
एसी चार्जिङ(AC charging): घरको सकेट वा वाल बक्सबाट ढिलो वा मध्यम चार्जिङ। गाडीभित्रको चार्जरले गति सीमित गर्छ (जस्तै ७ वा ११ किलोवाट)। रातभर चार्ज गर्न उपयुक्त।
डीसी फास्ट चार्जिङ(DC fast charging): ब्याट्रीमा सिधै ऊर्जा दिने उच्च पावरको सार्वजनिक चार्जिङ, प्रायः एक घण्टाभित्र धेरै रेन्ज थपिन्छ। समय प्रायः १०–३०% देखि ८०% सम्मको दिइन्छ, किनभने भरिन लाग्दा चार्जिङ ढिलो हुन्छ।
एलएफपी र एनएमसी ब्याट्री(LFP and NMC batteries): दुई प्रचलित लिथियम-आयन किसिम। एलएफपी धेरै चार्ज चक्र टिक्छ र १००% सम्म चार्ज सहन्छ; एनएमसीले तौलको तुलनामा बढी ऊर्जा राख्छ। ब्रान्डले कुन प्रयोग भएको बताउँछन्।
रिजेनेरेटिभ ब्रेकिङ(Regenerative braking): ईभी ढिलो हुँदा मोटरले जेनेरेटरको काम गरेर केही ऊर्जा ब्याट्रीमा फर्काउँछ। नेपालका लामा ओरालोमा विशेष उपयोगी।
हाइब्रिड, प्लग-इन हाइब्रिड र रेन्ज एक्सटेन्डर(Hybrid, plug-in hybrid and range extender): हाइब्रिडमा पेट्रोल इन्जिन र आफैं चार्ज हुने सानो ब्याट्री हुन्छ। प्लग-इन हाइब्रिडमा छोटो विद्युतीय यात्राका लागि ग्रिडबाट चार्ज गर्ने ठूलो ब्याट्री हुन्छ। रेन्ज एक्सटेन्डरमा पाङ्ग्रा बिजुलीले घुमाउँछ र सानो इन्जिनले बिजुली मात्र बनाउँछ।
भी२एल(V2L (vehicle-to-load)): ईभीको ब्याट्रीबाट सकेटमार्फत उपकरण चलाउन मिल्ने सुविधा — बत्ती जाँदा, पिकनिक वा निर्माणस्थलमा उपयोगी।

गियरबक्स र ड्राइभ

म्यानुअल गियर(Manual transmission (MT)): क्लच र गियर आफैं फेर्नुपर्ने प्रणाली। किन्न र मर्मत गर्न सस्तो, ठाडो उकालोमा पूरा नियन्त्रण दिन्छ।
एएमटी(AMT (automated manual)): कम्प्युटरले क्लच र गियर फेर्ने म्यानुअल गियरबक्स। क्लच पेडल हुँदैन र सस्तो, तर गियर फेर्दा ढिलो र झट्का लाग्न सक्छ।
सीभीटी(CVT): निश्चित गियर नभएको स्वचालित गियरबक्स — सहज र किफायती। लगभग सबै स्कुटर र धेरै साना कारमा सीभीटी हुन्छ।
डीसीटी / अटोमेटिक(DCT / torque-converter automatic): सामान्य स्वचालित गियरबक्स। डीसीटीले निकै छिटो गियर फेर्छ; टर्क कन्भर्टर जाममा सहज र बलियो हुन्छ।
एफडब्ल्युडी, आरडब्ल्युडी, एडब्ल्युडी, फोरडब्ल्युडी(FWD, RWD, AWD and 4WD): कुन पाङ्ग्रा घुम्छन्: अगाडि (FWD), पछाडि (RWD), चारवटै स्वचालित (AWD), वा अफ-रोडका लागि लो-रेन्जसहितको चार पाङ्ग्रे ड्राइभ (4WD / 4x4)।

ब्रेक र सुरक्षा

एबीएस(ABS (anti-lock braking system)): जोडले ब्रेक लगाउँदा पाङ्ग्रा लक हुन नदिने प्रणाली, जसले स्टेयरिङ नियन्त्रण कायम राख्छ। मोटरसाइकलमा सिंगल-च्यानलले अगाडिको पाङ्ग्रा मात्र, डुअल-च्यानलले दुवै पाङ्ग्रा समेट्छ।
सीबीएस(CBS (combined braking system)): स्कुटर र साना बाइकमा पछाडिको ब्रेक थिच्दा अगाडिको ब्रेक पनि केही लाग्छ, जसले छोटो र स्थिर रोकाइ दिन्छ। एबीएसभन्दा सरल र सस्तो।
डिस्क र ड्रम ब्रेक(Disc vs drum brakes): डिस्क ब्रेकले बलियोसँग रोक्छ र तातो तथा पानीमा राम्रो काम गर्छ; ड्रम ब्रेक सस्तो र बन्द हुन्छ। धेरै बाइकमा अगाडि डिस्क र पछाडि ड्रम हुन्छ।
ईएससी(ESC (electronic stability control)): मोडमा गाडी चिप्लन थाल्दा स्वचालित रूपमा छुट्टाछुट्टै पाङ्ग्रामा ब्रेक लगाउने प्रणाली। कारको सबैभन्दा प्रभावकारी सुरक्षा सुविधामध्ये एक।
एयरब्याग(Airbags): दुर्घटनामा फुल्ने कुसन। अगाडिका एयरब्यागले चालक र अगाडिको यात्रुलाई, साइड र कर्टेन एयरब्यागले छेउबाट ठोक्किँदा बचाउँछन्। यिनले सिटबेल्टसँगै काम गर्छन्, सट्टामा होइन।
एडीएएस(ADAS (driver assistance)): क्यामेरा र राडारमा आधारित सहायता — स्वचालित आपतकालीन ब्रेक, एडाप्टिभ क्रुज, लेन-किप र ब्लाइन्ड-स्पट चेतावनी। राजमार्गमा उपयोगी, तर नेपालमा धमिला लेन र मिश्रित ट्राफिकले भ्रम पार्न सक्छ — सधैं सजग रहनुहोस्।
आइसोफिक्स(ISOFIX): सिटबेल्ट नचलाई बच्चाको सिट सुरक्षित रूपमा जोड्न पछाडिको सिटबीच राखिएको मानक धातुको हुक।

किन्ने र राख्ने

शोरुम मूल्य(Ex-showroom price): वितरकले सवारीको लागि तोकेको मूल्य, भन्सार र भ्याटसहित। दर्ता, नम्बर प्लेट, सवारी कर र बीमा थप तिर्नुपर्छ। डिलरले जुनसुकै बेला परिवर्तन गर्न सक्ने भएकाले हामी यसलाई “अनुमानित” मूल्य भन्छौं।
ईएमआई(EMI): सवारी ऋणमा हरेक महिना बैंकलाई तिर्ने निश्चित किस्ता, जसमा ब्याज र साँवा दुवै पर्छन्।
ब्लुबुक(Bluebook): यातायात कार्यालयले दिने सवारी दर्ता प्रमाणपत्र। यसमा धनी र सवारीको विवरण हुन्छ र हरेक वर्ष सवारी कर तिरेर नवीकरण गर्नुपर्छ।
तेस्रो पक्ष र पूर्ण बीमा(Third-party vs comprehensive insurance): तेस्रो पक्ष बीमा अनिवार्य हुन्छ र तपाईंले अरूलाई पुर्‍याएको क्षति वा चोट समेट्छ। पूर्ण बीमाले आफ्नै सवारीको क्षति, चोरी र आगलागी पनि समेट्छ।
नामसारी(Naamsari (ownership transfer)): पुरानो सवारी यातायात कार्यालयमा किन्नेको नाममा सार्ने प्रक्रिया। दुवै पक्षका कागजात र कर चुक्ता प्रमाण चाहिन्छ।
सीआईएफ मूल्य(CIF value): लागत, बीमा र ढुवानी — आयातित सवारी नेपालको नाकामा पुग्दाको मूल्य। भन्सार र अन्य कर यसैमा गणना हुन्छ, त्यसैले नेपालमा कारको मूल्यमा करको हिस्सा ठूलो हुन्छ।